Kryzys w skupie: objawy, nie zjawisko

W całej Polsce pojawiają się dramatyczne relacje: gospodarstwa toną w nadprodukcji papryki, pomidorów, cebuli. Przetwórnie mówią: „nie bierzemy, bo mamy pełne magazyny”. Skupy oferują stawki, które nie pokrywają nawet kosztów zbioru i transportu.
Część rolników uruchamia samozbiory – proszą ludzi, by przyszli na pole i zebrali warzywa za ~2 zł/kg, bo to lepsza alternatywa, niż zostawienie plonów do zgnicia.

To nie jest defekt – to permanentna awaria systemu.

Rząd milczy, reaguje spóźnione pisma, nie konkretne środki

Kiedy dramat na polach nabrał rozmachu, minister rolnictwa wysłał pisma do UOKiK i KOWR (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa), by „zbadać możliwość zmowy cenowej i skontrolować rynek”. Ale to kropla w morzu.
To, czego dziś potrzeba — to konkrety:

• natychmiastowy skup interwencyjny warzyw

• dopłaty do przechowalnictwa i chłodni

• wsparcie transportowe do rynków lokalnych

• pomoc finansowa dla osób, które muszą przeorać plony

Rząd powinien być stroną aktywną, nie biernie reagującą na alarmy. Brak szybkiej reakcji dziś oznacza upadek wielu gospodarstw jutro.

Przez kogo znika wartość?

Marże w łańcuchu od pola do półki są skandalicznie nierówne. Rolnik, produkując paprykę, oddaje ją za 1–2 zł/kg, a w miejskim warzywniaku trafia ona do klienta za ponad 10 zł/kg. Kto bierze resztę? Pośrednicy, hurtownie, sklepy, sieci — i państwo, które pozwala na ten układ bez mechanizmów kontrolnych.

To rządy od lat promowały konsolidację przetwórstwa i handlu, ograniczając możliwości konkurencji. W efekcie mamy kilka wielkich graczy, którzy dyktują warunki skupu. Społeczny koszt tego monopolu ponoszą rolnicy.

Gdzie rząd się wywrócił?

1. Brak strategii kryzysowej dla warzyw – w odróżnieniu od zbóż czy mleka, nie ma szybkiego mechanizmu ratowania plonów psujących się.

2. Słabo rozwinięte wsparcie OP – organizacje producentów działają zbyt ograniczonymi środkami; rząd nie dba o ich wzmocnienie.

3. Brak transparentności marż – nie istnieją obowiązkowe mechanizmy raportowania, co skutkuje arbitralnymi przebitkami.

4. Niechęć do decentralizacji sprzedaży – pomoc w marketingu lokalnym, sklepy rolnicze, punkty odbioru rolne nie są faworyzowane; inwestycje idą raczej w wielkie łańcuchy.

5. Ociąganie się z interwencją instytucjonalną – pisma i zapytania, a nie działania „ratunkowe”.

Co powinni robić rolnicy – ale nie mogą liczyć tylko na siebie

Tak, można próbować:

• sprzedaży bezpośredniej i samozbiorów

• współpracy lokalnej (spółki, stowarzyszenia, logistyka wspólna)

• podpisywania umów z mniejszymi sklepami/sieciami

• aplikowania o środki do ARiMR (OP, chłodnie, sortownie)

Ale to działania doraźne. Samorząd rolniczy i związki muszą domagać się od rządu zbiorowych decyzji — bo pojedynczy rolnik nie przebije się przez system.

Tymczasem od władz słyszymy puste deklaracje, opóźnione pisma i wezwania do „monitorowania rynku”. Gdy rolnik zostaje z tonami warzyw na polu, rząd patrzy na to jak na cykliczną „klęskę urodzaju” — zamiast uznać to za wynik strukturalnego zaniedbania.

Rolnictwo to fundament bezpieczeństwa żywnościowego. Każde zaniedbanie wobec producentów, każda zbyt niska stawka skupu to uderzenie w narodową suwerenność żywnościową i przyszłość wsi.
Rolnik nie prosi o jałmużnę — domaga się uczciwych warunków, mechanizmów ochronnych i wsparcia w trudnych latach.